Heildarstefna Hvassaleitisskóla í einstaklingsmiðuðu námi.

Nemandinn í forgrunni – Greinabundin kennsla – Greinabundið nám

Hvassaleitisskóli starfar eftir lögum um grunnskóla, aðalnámskrá grunnskóla og starfsáætlun fræðslumála í Reykjavík.

Samkvæmt lögum um grunnskóla frá 1995, 2. gr. er hlutverk hans, í samvinnu við heimilin, að búa nemendur undir líf og starf í lýðræðisþjóðfélagi sem er í sífelldri þróun.  Skólar þurfa því jafnframt að vera í stöðugri þróun og starfsfólkið þarf að vera vakandi og tilbúið til að aðlaga skólastarfið að þjóðfélaginu á hverjum tíma.

Miklar breytingar eiga sér nú stað í öllu skólaumhverfi á Íslandi eins og annars staðar í þjóðfélaginu. Á tiltölulega stuttum tíma hefur samfélagið Ísland orðið að tækni- og upplýsingasamfélagi. Það gerir auknar kröfur um fjölbreytta menntun og færni þegnanna.  Grunnskólinn verður að leitast við að mæta þeim kröfum og í umræðunni  er áhersla lögð á einstaklinginn, val hans og frelsi. Jafnframt er  nemendum  og forráðamönnum  þeirra gert að vera meðvitaðri um nám þeirra og ábyrgari gagnvart því, þ.e. að vali og frelsi fylgir ábyrgð og skylda. Þeir þurfa því að setja sér markmið til að ná þeim árangri sem stefnt er að. Þetta er hluti af þeirri menntastefnu sem sett var 1991 og voru þessar breyttu áherslur staðfestar með nýjum grunnskólalögum (1995) og nýrri aðalnámskrá (1999).

Starfsáætlun fræðslumála í Reykjavík 2005 fylgir þessari sýn og setur fram fimm megináhersluþætti í stefnukorti sem er leiðarljós við skipulagningu og þróun skólastarfsins. þ.e einstaklingsmiðað nám, samvinna nemenda, skóli án aðgreiningar, sterk sjálfsmynd nemenda og félagsfærni, náin tengsl skóla og grenndarsamfélags og sjálfstæði skóla.

Þar stendur m.a.

“skólar viðhafa opna og sveigjanlega starfshætti þar sem  nemendur vinna sjálfstætt og í samvinnu við aðra með stuðningi upplýsinga og samskiptatækni. Áhersla á að mæta ólíkum einstaklingum, bráðgerum sem seinfærum, með krefjandi verkefnum við hæfi hvers og eins og með hliðsjón af fjölgreind og fjölmenningarlegu samfélagi.

Nemendur bera ábyrgð á námi sínu og starfa eftir einstaklingsáætlunum sem unnar eru í samvinnu nemanda, kennara og foreldra. Þar eru sett markmið og markaðar leiðir”. Og seinna í sömu grein  “ árangur nemenda er metinn með fjölbreyttum aðferðum, þ.m.t. samvinnumat og símat. Nemendur eiga sinn umsjónarkennara, en kennarar og aðrir starfsmenn vinna náið saman og bera sameiginlega ábyrgð á ákveðnum umsjónarhópi (t.d. einum eða fleiri árgöngum).”

 (Starfsáætlun fræðslumála í Reykjavík, bls. 10 2005. Sjá nánar á heimasíðu Menntasviðs Reykjavíkur).

Í Hvassaleitisskóla er stöðugt leitað leiða til að fylgja þessum áhersluþáttum og kröfum en það kallar á breytt skipulag og nýja hugsun. 

Hvassaleitisskóli er vinnustaður þar sem öllum á að líða vel og gagnkvæmt traust og virðing ríki milli manna. Í skólanum er unnið að því að nemendur þroski með sér sjálfsöryggi og sjálfsaga, skapandi og gagnrýna hugsun. Hagsmunir nemenda  eru hafðir að leiðarljósi, lagðar eru áherslur á sterkar hliðar hvers og eins og að hver nemandi fái að njóta sín sem einstaklingur innan hópsins. Einnig að nemendur tileinki sér sjálfstæð vinnubrögð og ábyrga afstöðu gagnvart námi sínu.

Í skólanum viljum við sjá lífsglaða og fróðleiksfúsa nemendur með víðtæka þekkingu.

Vellíðan - agi – árangur

Þessi þrjú orð eru einkunnarorð skólans og endurspegla þau stefnu hans og leiðir að helstu markmiðum.

Þessi skref hafa verið stigin í átt til nýrra starfshátta:

Starfsmenn skólans hafa m.a. nýtt skólaárin 2003 – 2005 til að kynna sér fjölbreytta kennsluhætti, samkennslu árganga, samvinnu nemenda, áætlanagerð nemenda og leitað leiða til að gera nám einstaklingsmiðaðra en verið hefur.

Unnið hefur verið að verkefnum og vinnu með nemendur í átt til einstaklingsmiðaðs náms. Unnið var í lok skólaárs 2004 að verkefnum þar sem reynt var að tvinna saman alla áðurnefnda þætti og sérþekking kennara viðhöfð.

Stefnt verði að greinabundinni menntun kennara og að kennarar tileinki sér fjölbreytta kennsluhætti, stuðli að því að nemendur geti unnið á sínum eigin forsendum og getu. Nemendur verði hvattir til að leita sér upplýsinga og fái tækifæri á að upplýsa samnemendur sýna um þá þekkingaröflun sem þeir hafa unnið að. Námsmat verður símat og sjálfsmat. Matið verði leiðandi og hvetjandi. Kennarar hafi tiltæk próf, kannanir eða þekkingarviðmið fyrir nemendur eftir ákveðin skil á verkefnavinnu. Metin verði þekking nemenda, færni, skilningur, samskipti við aðra nemendur og kennara.

Stefnt verður að því að auka veg fjölbreyttra kennslu- og námsmatsaðferða, einkum þeirra sem byggjast á að koma sem best til móts við einstaklingsmiðaðar þarfir nemenda (áhuga, hæfileika, getu og viðhorf). Þá er stefnt að verkefnum sem beinast að því að auka ábyrgð nemenda á eigin námi. Einnig má nefna aukinn þátt skapandi starfs, byggt er á upplýsingaleit, úrvinnslu og fjölbreyttri miðlun.

Sem dæmi um einstaklingsmiðaðar kennsluaðferðir má nefna eigin námsáætlanir nemenda þar sem þeir læra að setja sér markmið, mæla árangur sinn í námi bæði í tengslum við eigin frammistöðu og árangursmarkmið aðalnámskrár og skólanámskrár. Við vinnu að markmiðssetningu munu foreldrar verða gerðir ábyrgir í auknum mæli ( sjá bréf Sigríðar)

Skipaður verður stýrihópur sem mun vinna náið með stjórnendum að skipulagningu, framkvæmd og mati á vinnu kennara og nemenda. Einkum verður litið til fjölbreyttra kennsluaðferða, samvinnu nemenda, einstaklingsmiðaðs náms og námsmatsaðferða.

Stefnt er að því að halda skipulega til haga upplýsingum um verkefnið á öllum stigum þess. Samvinnuhóparnir munu halda dagbækur um framvindu einstakra verkefna og safna saman kennsluáætlunum, verkefnum og sýnishornum af úrlausnum nemenda. Útbúin verða sérstök eyðublöð til að nota við matið. Áherslu verður lögð á að taka myndir af nemendum að starfi. Þá verða viðhorf nemenda og foreldra (eftir því sem unnt er) til verkefnanna könnuð. Stjórnendur, ráðgjafi, stýrihópur og samvinnuhópar kennara munu einnig leggja faglegt mat á það hvernig til hefur tekist.

Heildstæð stefnumörkun:

Stefnt er að því að greinabundin kennsla og nýtt skipulag náms; einstaklings- og samvinnuverkefni/ stöðvavinna verði stærri hluti af námi í 1. – 10. bekkja  frá og með hausti 2006.

Meiri áhersla verður lögð á áætlanagerð/marmiðssetningu nemenda og aukna ábyrgð nemenda og foreldra þeirra á náminu.

Verkefnin leiði nemendur til aukinnar sjálfstýringar í námi. Kennari hafi mjög góða heilstæða þekkingu á því fagi sem hann kennir og þar með er hann betri leiðbeinandi og fræðari.

Greinabundin menntun kennara leiði til þess að einstaklingsmiðað nám nemenda verði markvissara. Og leiði til samvinnu/leiðsagnar og frásagnar nemenda til samnemenda sinna án tillits til getu þeirra.

Hvers vegna greinabundin kennsla sem tekur mið af fjölbreyttum kennsluháttum, samvinnu nemenda og einstaklingsmiðuðu námi:

• Sérþekking kennara eykur öryggi kennara og nemenda og leiðir til þess að samfella verði í námi og kennslu nemenda.
• Leggur áherslu á samfellu í náminu frá upphafi grunnskóla til loka framhaldsskóla, forðast óþarfa endurtekningar og gætir þess að hver námsáfangi verði eðlilegt framhald af því sem á undan er komið.
• Getur þýtt tilflutning á námsefni milli námsára eða skólastiga, til að tíminn nýtist betur og samhengið verði betra. 
• Fellur að þeim kröfum að sérhver nemandi blómstri í skólanum samkvæmt eigin getu.
• Fellur vel að hugmyndum um fjölgreind og einstaklingsmiðað nám.
• Stuðlar að félagslegum þroska sérhvers nemanda.
• Stuðlar að því að bráðgerir nemendur svo og nemendur með frávik fái kennslu við hæfi.
• Hvetur til kennslufræðilegrar umræðu í skólasamfélaginu.

Námsmat:

Í því verkefni að þróa kennsluhætti enn frekar í átt til einstaklingsmiðaðra náms en nú er og aukinnar samvinnu nemenda skiptir nýting tölvutækninnar miklu máli. Þróa þarf aðferðir og tæki til að hafa yfirlit yfir framfarir nemenda og stöðu þeirra í náminu. Efling sjálfsmyndar nemenda og félagsfærni mun verða í brennidepli.

Notaðar verða námsmöppur. Námsmöppur er yfirheiti á aðferð við söfnun gagna, vinnulag og mat.

• Fyrsti hluti er safnmappa þar sem nemendur safna saman öllum verkum, bæði hálf – og fullunnum.
• Annar hluti er markmiðsbók. Í hana skrifa nemendur hugleiðingar sínar, námsáætlanir, álit á verkefnum og gengi o.fl. með því að fletta bókinni á nemandinn að geta séð hvaða leið hann fór að settum markmiðum.
• Þriðji hluti er sýnismappa. Í hana velja nemendur þau verkefni sem sýna að markmiðum hafi verið náð. Þeir rökstyðja valið og kennari gefur umsögn. Sýnismappan er samræðugrundvöllur í foreldraviðtölum og nemendaviðtölum.

Ábyrgð, eftirlit, þróun og innleiðing breytinga:

• Þróunarhópur (stjórnendur, árgangastjórar og námsráðgjafi) sem hittist hálfsmánaðarlega, heldur utan um þróunarstarfið og skipuleggur næstu skref.
• Fyrirlestrar frá kennurum innan skólans , skipt síðan upp í hópa og kennarar svara spurningum. Tekið síðan saman og Þróunarhópurinn vinnur úr því.
• Fyrirlestrar frá öðrum skólum
• Fyrirlestrar frá KHÍ  - einstaklingsmiðað nám og breyttir starfshættir og námsmat. Einnig verður ráðgjafar leitað út fyrir skólann ef á þarf að halda. Gert er ráð fyrir tveimur samráðsfundum með ráðgjafa.
• Kennarar sömu greina vinni að greiningartæki, námsmati, símati og hittast einu sinni eða oftar í mánuði og yfirfara og ræða málin,  niðurstöður skráðar.
• Símenntun kennara miðast við að þekking kennara verði greinabundin við eina eða tvær greinar.
• Stjórnendur hafi skýra verkvinnu í ferlinu: Eftirlit – próf – samantekt

Aukin ábyrgð foreldra á heimanámi nemenda – markmiðssetning:

( sjá bréf Sigríðar)

Kæru foreldrar!

Með þessu heimavinnuplani hef ég hugsað mér að hver einstaklingur geti notið sín og að vinnunni sé hægt að hagræða eftir tíma og aðstæðum á hverju heimili. Börnin eru misjöfn eins og við vitum. Sum börn hafa aldrei nóg að gera á meðan önnur hafa lítinn áhuga á verkefnum. Hjá sumum eru mikil afköst á meðan önnur fara sér hægar. Enginn þekkir barnið betur en foreldrarnir. Þess vegna legg ég það nú í ykkar hendur að meta til hvers er hægt að ætlast af barni ykkar. Fáið barnið til að taka þátt í markmiðssetningunni og hafið þetta hæfilega sveigjanlegt. Einn daginn er góður tími og annan daginn lítill eða enginn tími. Þannig að heimavinna hvers dags getur verið mismunandi. Einnig getur þetta verið misjafnt eftir vikum allt eftir því hvernig stendur á. Hafið það að leiðarljósi að ofgera ekki barni ykkar og takið tillit til þess þegar það er þreytt. Gerið heimanámið að ánægjulegri samverustund.  Með því að hafa börnin með í markmiðssetningunni læra þau að taka ábyrgð á námi sínu ogátta sig á eigin getu. Það er þeim gott veganesti inn í framtíðina. Það er líka mjög gott fyrir ykkur upp á seinni tíma að börnin venjist því að þið getið haft áhrif á framvindu heimanámsins. Hafið samband ef eitthvað er óljóst.

Munið að öllum á að líða vel í skólanum. Þess vegna er svo mikilvægt að láta mig vita strax ef eitthvað er að svo hægt sé að taka á málinu.

Gangi ykkur vel!

Kveðja Sigríður

Annað:

3– 4 sinnum yfir veturinn verða tekin fyrir þemaverkefni/þemanám. Í vor munu kennarar ákveða:

• hvaða efni verður tekið fyrir
• tímalengd
• tímasetning á skólaárinu og hvort þau verði
• hvort efnið verði aldursskipt eða heildrænt

Hver kennari mun koma inn í sem sérfræðingur og setja ákveðin markmið sem nemendur eiga að ná í viðkomandi fagi.

Stefnt er að því að halda skipulega til haga upplýsingum um verkefnin á öllum stigum þess. Samvinnuhóparnir munu halda dagbækur um framvindu einstakra verkefna og safna saman kennsluáætlunum, verkefnum og sýnishornum af úrlausnum nemenda.

Útbúin verður könnun á mati kennara og nemenda á eigin vinnu og verkefnum.

Þá verða viðhorf nemenda og foreldra (eftir því sem unnt er) til verkefnanna könnuð.

Áherslu verður lögð á að taka myndir af nemendum að starfi.

Stjórnendur, ráðgjafi, stýrihópur og samvinnuhópar kennara munu einnig leggja faglegt mat á það hvernig til hefur tekist.

Stýrihópur mun taka saman formlega skýrslu um meginniðurstöður og vinna að umbótarmarkmiðum.

Menntamálaráðuneytið hefur ákveðið að gera átak í greinabundinni menntun kennara með því að bjóða viðbótarnám í stærðfræði , íslensku, ensku og dönsku ( sjá meðfylgjandi bréf Menntamálaráðuneytisins 27.maí 2005 og 7.sept.2005 )

Eftirfarandi eru glærur frá kynningu fyrir foreldra á stefnu Hvassaleitisskóla í einstaklingsmiðuðu námi